قالب وردپرس قالب وردپرس آموزش وردپرس قالب فروشگاهی وردپرس وردپرس
کورپانه / #کرونا ـ به ـ جدي ـ ګڼو / افغانستان: رسنۍ او خبریالان د جنګ او نا امنیو وروسته د کوید ۱۹ پر وړاندې د مبارزې پر مهال

افغانستان: رسنۍ او خبریالان د جنګ او نا امنیو وروسته د کوید ۱۹ پر وړاندې د مبارزې پر مهال

 بې پولې خبریالان (RSF) او په افغانستان کې د ښځینه ژورنالیستانو ملاتړ مرکز (CPWAJ) د خبریالانو او په ځانګړې توګه د ښځینه خبریالانو په اړه چې د نورو په پرتله زیانمن قشر دی خپله اندی خپله اندیښنه څرګنده کړه. د کاري امنیت نشتون، د حفاظتی لازمو توکو نشتون او د خبر رسونې په برخه کې د رسنیو ترمنځ سختو سیالۍ هغه عوامل دي چې خبریالان ېې د کرونا ویروس اخته کیدو له ویرې سره مخامخ کړي.

که څه هم حکومت د کرونا ویروس مخنیوي په موخه ځیني بهداشتي اقدامات لکه د ښآرونو قرنطینه چې د هغه جملې نه د کابل، قندهار او … اقدام کړی او د کار برنامه د لرې فاصلې د رسنیو له لارې سرته رسوي. خو د دې سره سره دغه ویروس د زیاتیدو په حال کې دی او خبریالان پر دغه ویروس د اخته کیدو له ګواښ سره مخ دي.

اقتصادي ستونزو ډیرۍ رسنۍ دیته اړویستلی چې خپل کارکونکي رخصت کړي او کاري ساعتونه کم کړي. چې ښځینه خبریالانې د دغه اقدام لومړنۍ قربانیانې دي.

په کابل، بلخ، هرات او یو شمیر نورو ولایاتو کې ډیر ښځینه روزنامه نګاری په ویاړ توګه فعالیت کوي خو ډیری ښځینه لیکوالی له کاره ځواب شوې.

د روان کال د وری (حمل) تر ۱۲نېټې د عامې روغتیا وزارت د کوید -۱۹ – ۱۹۶مثبتې پېښې اعلان کړې چې له دې جملې څخه ۱۰۶ پیښې په هرات کې ثبت شوې او د مړو شویو شمیر پنځو تنو ته ورسید. چې سمیه ایز خبریالان وایی دغه شمیر جدی نه دی نیول شوی ، د بهداشت نړیوال سازمان په دی باور دی چې ایران د دغه ویروس د زیاتیدو یو مهم مرکز دی او روغتونونه یې په دغه هیواد کې د غیر قانوني کډوالو له جذب او درملنې مخنیوی کوي. له (۷۰) زرو افغان ګډوال د حمل تر لومړۍ نیټې د دوو مرزی لارې هرات او نیمروز له لارې خيل هیواد ته ساتنه شول.

په افغانستان کې روغتیای سیستم تر ډیره د امریکې مالي مرستو پورې تړلی چې د (USAID) توسعه ای بنسټ لخوا تادیه کیږي او دغه راز نړیوال بانک او د اروپایي اتحادیې کمیسیون هم د افغانستان روغتیایي سیستم سره مرسته کوي. خو د اوس امریکا – افغانستان سره خپلې مرستې د سولې د ټینګښت په برخه کې د افغان حکومت په هڅو پورې مشروط کړې چې د امریکا دغه اقدام د هیواد اوسني صحی وضیعت لپاره ماتونکی دی

 د ښځو لپاره سنګینه هزینه

په افغانستان کې د ښځینه ژورنالیستانو حمایوي مرکز مدیره فریده نیکزاد په دې اړه وايي: (( ښځینه خبریالانی د جنګ او ناامنیو لمړنۍ قربانیانې دي او نن تر ټولو وړاندې د کرونا ویروس له ګواښ سره مخ دي. موږ د مارچ په اتمه د دغه مرکز په کلیزه کې مو خپل تحقیق پایله نشر کړه، په هغه کې (۱۷۴۱) رسنیو فعالین او د هغه جملې نه (۱۲۳۹) ښځینه ژورنالیستانې وې چې رسنیزه برخه کې فعالیت کاوه. دولتي چارواکي باید خپل ټولې هڅې پکار واچوي تر دغه میرمنې وکولای شي په اوسنیو شرایطو کې د اطلاع رسنونې ادامه ورکړي او تعداد یې کم نشي.))

ځینو رسنیو د ښځینه خبریالانو لپاره ځانګړي اقدامات ترسره کړي چې له دې جملې څخه طلوع نیوز چې د هیواد یوه لویه تلویزیونی شبکه ده او لطف الله نجفی زاده چې د ده رسنۍ مدیریت چارو مسولیت لري وایي(( زموږ ۳۰ سلنه کارکونکي چې د خبر په برخه کې نه دي له لرې خپل کارونه کوي. او هغه ښځینه کارکونکې چې شیرخواره ماشومان لري رخصت شوې او خبریالانو ته مو لازمو لارښوونو زده کړې ورکړې ماسک او ضد عفونی مواد مو ورته چمتو کړي. او تر اوسه مو د حکومت لخوا په دې برخه کې هیڅ ډول مرستې نه دي ترلاسه کړې))

دغه اقدام د زن خصوصی تلویزیون هم ترسره کړي. یادې تلویزیونې شبکې هم خپل ټول ارشد کارکونکې ته ویلې چې خپل کارونه له لرې فاصلې نه ترسره کړي، څو نورو بین المللی رسنیو خپل کارکونکي کم کړي ، په ځانګړې توګه هغه رسنې چې ولایتې ریپورتران ېې ښځینه دي تر ټولو وړاندې د اقتصادی پلوه زیانمنې شوې دي.

په هرډول شرایطو کې اطلاع رسونه:

کرونا ویروس د پژواک د خبرپاڼې مدیر دانش کړوخیل اراده نه ضعیفه کړې. دی  له خپلو ۱۵ تنو همکارانو سره د خبر پاڼې په مرکزي دفتر کابل کې قرنطین شوی

او خلکو ته پر وخت اطلاع رسنوه کوي ، کړوخیل وایی(( سره له دې چې له مالي اړخه زیانمن شوي یو خو خپل کار ته ادامه ورکوو ډیرۍ خبریالان له خپلو کارونو ته دوام ورکوي او د وتسپ او نوور شبکو له لارې خپله اطلاع رسنوه کوي. کړوخیل وایي موږ حفاظتي وسایل اخیستي خو بیا هم مجبوره شوو چې یو تعداد کارکونکي له معاش پرته رخصت کړو.))

افغان ولسمشر محمد اشرف غنی د حمل میاشتې په ۸ نیټه  د کرونا ویروس د مخنیوي په موخه د کابل او یو شمیر نورو ښآرونو لکه هرات د قرنطینه امر صادر وکړ.

د جمهوری ریاست دوهم مرستیال محمد سرور دانش په دې اړه وویل (( د کرونا ویروس شیوع مخنیوي په اړه د حقایق برسیره کول او د شفافو معلوماتو ارایه د حکومت له لومړیتوبونو څخه ده. په همدې موخه موږ د کوید ۱۹ ناروغۍ سره د مقابلې په موخه اضطراری کمیټه جوړه کړه. یاده کمیټه د څو دولتي او خصوصی نهاد څخه جوړه شوې. چې د یادې کمیټې یوه دنده د دغه ویروس په اړه رسنیو او نورو ټولنیزو شبکو ته معلوماتو ورکول دي. او دغه راز د دغه ویروس د مخنیوي په موخه د تجمعاتو د مخنیوي لپآره حکومت خپل کنفرانسونه د ویدیو له لارې پر لاره کوي.))

د افغانستان او ایران RSF مسول رضا معینی وایي(( په داسې حال کې چې افغاني خبریالانو په تیرو ۱۹ کلنو کې په پرله پسې جنګي حالاتو کې د اطلاع رسونې په برخه کې مبارزه کړې، نو اوس هم ناچار باید په دغه حالت کې چې د کرونا ویروس سره مبارزه کوي خپلې اطلاع رسنونې ته ادامه وکړي.باید د هغوی ملتا وکړو تر څو خپلو دندې ترسره، او په هیواد کې د سولې مذاکراتو او کروناویروس حقایقو په اړه خپلو دندو ته ادامه ورکړي.))




توصیه:

د خبریالانو او رسنیو لپاره
 – ډاډ ترلاسه کول چې خلک د کیفیت ، دقیقو ، خپلواکه او ژبني معلوماتو ته د لاسرسي حق لري د بشري حقونو د نړیوالې اعلامیې لخوا تضمین شوي د خلکو د ساتنې او د خندا کولو مبارزه ترټولو غوره لاره ده.

– د ټیمونو څخه ساتنه وکړئ چې ساحې ته ځي او دوی یې د حشراتو ضد توکي چمتو کړي ، د کار ځای پاک کړي ، ماسک ، دستکشې وساتي ، او خبریالان په مناسب ډول خبر او صحتمند وساتي.  چې ویروس شي.

خبریالانو ته د سیلفین کاغذ یا نورو مایکروفون محافظت وسیلو او همدارنګه ریموٹ آډیو ریکارډر چمتو کړئ.

– د خبریالانو جریان محدود کولو لپاره ، دا ټیمونو ته د واک ورکولو لپاره مشوره ورکول کیږي ، د ویډیو تجهیزات باید یوازې د یوې ډلې لپاره وساتل شي ، د یخ پوښ شوي مایکروفونونه ونه کارول شي ، ځکه چې دا خولې ته ډیر نږدې دي.  کوچني مایکروفونونه چې ککړ ندي وړاندیز کیږي.  د ویډیو وسیلو کارول لکه سکایپ یا فایسټا باید د مرکو لپاره هم وکارول شي.  په هر حالت کې ، مقررات باید تعقیب شي.

– هیڅ ژورنالیست مجبور نه شي چې اړین امنیتي وسیلې پرته راپور ورکړي.  خبریالان کولی شي د راپور ورکولو څخه انکار کولو لپاره د دوی حق وکاروي که چیرې دا دوی یا نور ګواښوي.  د رسنیو مدیران باید د خبریالانو پریکړې ته درناوی وکړي.

– رسنیو ته د فزیکي سفر لیدنې طبي تاسیسات د هغو خبریالانو لپاره لازمي دي چې په ناروغۍ د اخته کیدو شک کیږي.  د دې اقدام هدف دا دی چې ډاډ ترلاسه کړي چې د رسنیو کارمندان صحتمند دي.  په بل عبارت ، ډاډ ترلاسه کړئ چې کارمندان پرته له شکر پاک او ناروغه دي.

– ټول خبریالان اړ دي چې د خبریالانو لپاره ټاکل شوي مسلکي او اخلاقي معیارونو ته غاړه کیږدي ، په ځانګړي توګه کله چې ناسم معلومات کولی شي لوی ستونزې رامینځته کړي. 

د حکومت لپاره

– رسنیو ته واضح او بشپړ معلومات چمتو کړئ

– د رسنیو لپاره د استثنایی فرصتونو برابرول ترڅو دوی ځواکمن کړي او دوي خپل ماموریت په سمه توګه ترسره کړي.  دا فرصتونه چې د رسنیو سره د سختۍ ، مالیې غلا ، او د ژورنالستانو معاشونو سره د مرستې په صورت کې کله چې دوی غیر اجباري رخصتۍ ته اړ ایستل کیږي په ځانګړي ډول د ښځینه خبریالانو اوسني وضعیت زیانمنونکي دي.

– د انټرنیټ سرعت او ظرفیت لوړ کړئ او په مناسب قیمت کې د خبریالانو لپاره دایمي اړیکې رامینځته کول.

– د ماسک چمتو کول او د حفظ الصحې لپاره ضد عفونی توکي د رسنبو لپاره 

دوباره کوشش کنید

د مرکز او ولایتونو له رسنیو سره دوګونی چلند کیږي

آسیه وردګ ۱۲ جون/ ۲۳ جوزا ۱۳۹۹  په مرکز کابل کې رسنیو ته د کرونا …

ځواب دلته پرېږدئ

ستاسو برېښناليک به نه خپريږي. غوښتى ځایونه په نښه شوي *