قالب وردپرس قالب وردپرس آموزش وردپرس قالب فروشگاهی وردپرس وردپرس
خانه / خبر- گزارش / صدمین سالروز استقلال و نقش زنان در تاریخ مطبوعات کشور

صدمین سالروز استقلال و نقش زنان در تاریخ مطبوعات کشور


کابل

۱۸ آگست/ ۲۷ اسد ۱۳۹۸

زنان افغان که مانند مردان در تاریخ مطبوعات کشور سهیم بوده‌اند، کارکردها و فعالیت‌های شان برای آزادی بیان، همچنان مبارزات و قربانی‌های که در این عرصه انجام داده اند، قابل قدر و به یاد ماندنی است.

به مناسب صدمین سالروز استرداد استقلال کشور، مرکزحمایت از زنان ژورنالیست در افغانستان، نقش زنان را در تاریخ مطبوعات کشور طی یک گزارش اختصاصی چنین به تصویر کشیده است.

حدود پنجاه سال قبل، آغاز کار و فعالیت زنان در رسانه‌ها و مطبوعات کشور تنها در بخش گویندگی رادیو تلویزیون ملی افغانستان خلاصه می‌شد که در اوایل ایجاد رادیو و تلویزیون ملی تنها دو زن آن هم با به سر کردن چادری، حاضر بودند به رادیو بیایند و خبر بخوانند.

در این رابطه از خانم شفیقه حبیبی، یکی از پیشتازان عرصه ژورنالیزم که از سال ۱۳۴۰هجری شمسی، کار را در این عرصه از گویندگی اخبار شب در رادیو افغانستان و بعد هم در تلویزیون ملی آغاز نموده است، می‌پرسیم.

خانم حبیبی طی مصاحبه اختصاصی به خبرنگار مرکزگفت که در آن زمان زنان تنها منحیث گوینده فعالیت داشتند و از اینکه دیگر نشریه‌ها به ندرت فعالیت می‌کردند، حکومت همواره می‌کوشید تا سهم زنان را در رسانه‌ها بیشتر سازد.

خانم حبیبی افزود:” ما اولین زنانی بودیم که در رادیو و تلویزیون به صفت گوینده فعالیت داشتیم و تنها دو زن قبل از ما با چادری آمده و در رادیو ملی برنامه اجرا می‌کردند و زمانیکه در پرده تلویزیون ظاهر شدیم آن زمان بیشتر زنان آواز خوان از طریق تلویزیون آهنگ اجرا می‌کردند و مردم در آن زمان فکر می‌کردند، شنیدن صدای زن از طریق رادیو و یا تلویزیون صرف برای آواز خواندن است نه در بخش‌های رسانه‌ای”.

به گفته خانم حبیبی، ذهنیت مردم در آن زمان قابلیت پذیرش زن را منحیث ژورنالیست در رسانه‌ها به خصوص در رادیو و تلویزیون نداشت.

وی همچنان افزود که، با ایجاد فاکولته ژورنالیزم در پوهنتون کابل در سال ۱۳۴۰ هجری خورشیدی و فراغت زنان از این رشته، آهسته آهسته حضور زنان در رسانه‌ها به خصوص در آژانس خبری باختر و دیگر نشریه های دولتی پررنگ‌تر گردید و یک قشر عظیمی از زنان خبرنگار وارد عرصه ژورنالیزم و خبرنگاری در کابل و دیگر ولایات گردیدند.

اما این سرزمین که در طول تاریخ، در گیر و دار کودتاها و جنگ‌های داخلی قرار گرفته و همیشه دستخوش تحولات و دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی بوده است، کار و فعالیت خبرنگاری زنان و نحوه آزادی بیان نیز در این دیار در تغییر و تنوع قرار داشته و همواره زنان افغان نیز از این همه دگرگونی‌ها متاثر بوده‌اند.

با سقوط حکومت داکتر نجیب‌الله (۱۳۷۱) هجری شمسی و بازگشت مجاهدین؛ همزمان جنگ‌های داخلی بین تنظیم‌های مجاهدین اوج گرفت و در این مرحله کار و فعالیت رسانه‌ای به خصوص خبرنگاری زنان رو به خاموشی نهاد.

آقای صدیق‌الله توحیدی که در آغاز حکومت مجاهدین مسوولیت تهیه خبرهای نظامی و داخلی را در آژانس خبرگزاری باختر و بعدش رییس این آژانس داشت وی هم چنان عضو فدراسیون ژورنالیستان افغانستان و رییس اجرایی کمیته مصوونیت خبرنگاران افغان بوده و در این رابطه به مرکز حمایت از زنان ژورنالیست، گفت که با پیروزی مجاهدین، قانون مطبوعات که در دوران نجیب‌الله تصویب گردیده بود، با تغییر و تعدیل بعضی ماده‌های قانون نامبرده، یکبار دیگر این قانون مورد استفاده قرار گرفت و با عملی شدن این قانون وضعیت رسانه‌ها هم نسبتا بهتر گردید.

وی مای افزاید: « در قانون مطبوعات آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات رسما گنجانیده شد و محدودیت‌های که در قانون از قبل وجود داشت، کمتر گردید».

به گفته آقای توحیدی، در زمان حاکمیت مجاهدین فعالیت نشریه‌ها با وجود مشکلاتی که در اجتماع دیده می‌شد، همچنین ادامه داشت و زنان خبرنگار به کار و فعالیت‌های خبرنگاری و رسانه‌ای شان ادامه می‌دادند.

وی افزود:« در آن ایام آزادی مطبوعات و کار و فعالیت رسانه‌های خصوصی در کنار نشریه‌های دولتی به طور رسمی اعلام گردید و هرفرد می‌توانست فعالیت‌های مطبوعاتی داشته باشد».

وی در ادامه گفت که با تشدید جنگ‌های داخلی در آن زمان چنانکه بسیاری از مردم به کشورهای همسایه مهاجرت کردند، تعدادی از خبرنگاران به خصوص زنان ژورنالیست از فعالیت‌های رسانه‌ای شان فاصله گرفته و با دیگر مهاجرین پیوستند.

در ادامه دگرگونی‌های رسانه‌ای به خصوص کار زنان خبرنگار، دیری نمی‌گذرد که در سال ۱۳۷۵ هجری خورشیدی با تسخیر حکومت افغانستان توسط طالبان، فعالیت نشریه‌ها به صورت کلی از نشر باز مانده و آزادی بیان مفهوم خود را از دست می‌دهد.

با از میان رفتن دورۀ مجاهدین و روی کار آمدن طالبان، افغانستان در زمان حاکميت رژيم طالبان، به کشور ” بدون تصوير و صدا ” مشهور شد؛ کشوری که در آن تنها يک راديو به نام صدای شريعت، برای شش ساعت برنامه پخش می‌کرد و صرف نشريه‌ای در آن زمان تحت عنوان « روزنامه شريعت » اقبال چاپ میافت.

سعید( نام مستعار) که منحیث گوینده در رادیو صدای شریعت ( رادیو ملی افغانستان در زمان حکومت طالبان) فعالیت می‌کرد به خبرنگار مرکز گفت که این رادیو در سال ۱۳۷۱ هجری خورشیدی (همزمان با قطع بخش موسیقی رادیو افغانستان و اخراج کارمندان زن از این رسانه) به فعالیت آغاز نمود.

وی میګوید:« رادیو صدای شریعت به مدت پنج سال با حضور طالبان در افغانستان فعالیت داشت و مردم را به دین اسلام و موضوعات فقهی تشویق می‌کرد. ترانه های طالبانی و اعلانات فوتی را نیز نشر می کرد».

به گفته سعید، در آن زمان رادیو صدای شریعت، یک رادیوی مردانه بود و زنان اصلا در رادیو و حتا در مطبوعات نقش نداشتند، وی افزود: “طالبان در رابطه به کار، تعلیم، و حقوق زنان هیچگونه برنامه‌ای نداشتند حتا برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی از نشر باز مانده بود.”

پس از سقوط رژيم طالبان و حضور گسترده جامعه جهانی که افغانستان را در محور توجه رسانه‌های جهان قرار داد بازار روزنامه نگاری در شهرهای مختلف افغانستان داغ شد و بيشتر جوانان افغان را به سوی خود کشاند.

با ایجاد حکومت موقت، تمايل جوانان افغان به صورت گسترده به سوی روزنامه نگاری و خبرنگاری سوق داده شد و نه تنها مردان بلکه زنان نیز علاقه زیاد به فعالیت‌های ژورنالیستی پیدا کردند و این را می‌پذیریم که رشد آزادی بیان و رشد کمیت رسانه‌ها طی ۱۸ سال اخیر، یگانه دستآورد حکومت شمرده می‌شود.

انیسه شهید یکتن از خبرنگاران فعال طلوع  و طلوع نیوز میګوید: ” پس از سقوط طالبان، یک انقلاب عظیم در عرصه رسانه‌ها و حضور زنان در این بخش به میان آمد، زیرا زنان برای اولین بار در تاریخ مطبوعات کشور به شکل گسترده در رسانه‌ها حضور یافتند و رسانه‌ها نیز به طور وسیع به اوج موفقیت و کامیابی خود رسیدند.”

به گفته وی در کنار کار و فعالیت وسیع رسانه‌ها باز هم خبرنگاران به خصوص زنان ژورنالیست با مشکلات همچون ناامنی، اجتماعی و ذهنیت منفی مردم قرار دارند.

آقای صدیق‌الله توحیدی، مسوول کمیته مصوونیت خبرنگاران افغان که به نمایندگی از خبرنگاران و رسانه‌ها در نشست بین‌الافغانی دوحه نیز اشتراک کرده بود با دفاع  از دستآوردها در این عرصه گفت که طالبان بر حفظ حقوق زنان از قبیل تعلیم، تحصیل، میراث … در چارچوب دین اسلام تاکید دارند.

رییس اجرایی کمیته مصوونیت خبرنگاران افغان افزود:” افغانستان یک کشور اسلامی است و دارای قانون اساسی نیز می‌باشد که با در نظرداشت دین مقدس اسلام ساخته شده است، این که منظور طالبان از چارچوب اسلامی چی است و تا کدام حد و حدود بر کار خبرنگاران زن و آزادی بیان صدق می‌کند تا هنوز روشن نیست.”

گفتنی است که حق آزادی بيان، از اساسی ترين حقوق انسانی  و شهروندی محسوب گرديده و يکی از حقوق مهم از حقوق بشری افراد در جامعه تلقی می‌شود.

این در حال است که مرکز حمایت از زنان ژورنالیست در افغانستان، برای نخستین بار داده‌های نزدیک به کاملی را از شمار زنان در رسانه های کشور سال قبل(۱۰ مارچ ۲۰۱۸) منتشر می‌کند.

بنا بر یافته های این مرکز در رسانه‌ها ۱۶۹۶ زن به کار مشغول اند که ۷۶۴ تن از آن‌ها مسلکی هستند. این یافته‌ها تأیید می‌کنند که در پنج ولایت کشور مانند میدان وردک، پکتیکا، کنر، اروزگان، نورستان و زابل خبرنگار زن در رسانه ها حضور ندارند و یا با نام های مستعار فعالیت می کنند.

گزارشگر: بهشته ایوبی

تصحیح: مرکز حمایت از زنان ژورنالیست در افغانستان

 

مطلب پیشنهادی

تیم انتخاباتی “تدبیر و توسعه” به کمپاین منشور منع آزار و اذیت خبرنگاران زن در رسانه‌ها، پیوست

کابل ۱۵ سپتمبر و۲۴ سنبله ۱۳۹۸ تیم انتخاباتی  “تدبیر و توسعه” به رهبری داکتر فرامرز …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *